دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران ۱۴۰۵
در راستای اجرای جزء ۱۰ بند ب ماده ۴ بند الف ماده ۴۴ قانون بانک مرکزی ایران و جزء ۲ بند الف ماده ۱۱ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت مصوب ۱۴۰۳/۰۴/۱۸ (( دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران )) به شرح زیر تصویب می گردد .
بخش اول ) تعاریف و کلیات
ماده ۱ ) اصطلاحات و واژگان به کار رفته در این دستورالعمل دارای معانی مشروح زیر است :
- بانک مرکزی : بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- مرکز مبادله : شرکت مرکز مبادله ارز و طلای ایران ( سهامی خاص )
- موسسه اعتباری : بانک و موسسه اعتباری غیربانکی که دارای اجازه نامه عملیات ارزی از بانک مرکزی یا دارای مجوز خاص از بانک مرکزی است .
- متقاضی فروش : بانک مرکزی ، صادرکننده ، سرمایه گذار خارجی و سایر اشخاصی که به تشخیص بانک مرکزی واجد صلاحیت فروش ارز هستند .
- متقاضی خرید : بانک مرکزی ، واردکننده ، سایر اشخاصی که حسب مقررات ارزی بانک مرکزی و این دستورالعمل واحد صلاحیت خرید ارز بوده و دارای تخصیص معتبر از محل تامین ارز مرکز مبادله ارز و طلا هستند .
- معامله غیرمستقیم : معامله ارزی فیمابین متقاضی خرید و فروش به شرح بخش دوم این دستورالعمل
- معامله مستقیم : معامله ارزی فیمابین متقاضی خرید و فروش به شرح بخش سوم این دستورالعمل
- سامانه : سامانه ی معاملاتی ارز تجاری مرکز مبادله
- جلسه معاملاتی : بازه زمانی در روز است که سفارش گذاری و تطابق سفارش ها در آن انجام می شوند
- نماد معاملاتی : مشخصات ارز مورد معامله
- مجوز : درخواست خرید / فروش ثبت شده در سامانه توسط متقاضی خرید / متقاضی فروش / موسسه اعتباری
- سفارش : سفارش خرید / فروش ثبت شده در هسته معاملات سامانه
- زمان تحقق معامله : زمانی است که سفارش خرید با یک یا چند سفارش فروش منطبق و معامله منعقد می شود .
- پایاپای : فرآیندی است که در نتیجه آن ، خالص عملیات خرید و فروش ارز هر موسسه اعتباری به صورت بدهکار یا بستانکار مشخص می شود .
- حساب واسط : حساب مرکز مبادله است که جهت تسویه ریالی مبلغ و کارمزد معاملات موضوع آن دستورالعمل استفاده می شود .
جهت آشنایی با سامانه ارز تجاری به این لینک مراجعه نمایید
ماده ۲ ) وارکنندگان دارای مجوز معتبر از محل تامین (( مرکز مبادله ارز و طلا )) باید به عنوان متقاضی خرید از طریق موسسه اعتباری در بستر مرکز مبادله اقدام به تامین ارز نمایند.
ماده ۳ ) صادرکنندگان ، سرمایه گذاران خارجی ،/ دارندگان ارزهای قابل عرضه تحت سرفصل های فروش ارز از محل مازاد پروانه صادراتی ، پیش دریافت ارزی و سایر سرفصل های مورد تایید بانک مرکزی در چارچوب مقررات ناظر بر برگشت ارز حاصل از صادرات و سایر مقررات مرتبط ، می توانند به عنوان متقاضی فروش ، از طریق موسسه اعتباری ارز خود را در بستر مرکز مبادله به فروش رسانند .
ماده ۴ ) بانک مرکزی می تواند در سامانه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم ( از طریق موسسه اعتباری ) به عنوان متقاضی خرید یا متقاضی فروش اقدام به خرید و فروش ارز نماید.
ماده ۵ ) موسسه اعتباری به عنوان کارگزار متقاضی خرید و متقاضی فروش می تواند در سامانه اقدام به خرید و فروش ارز نماید.
بخش دوم ) معاملات غیر مستقیم
فصل اول ) وظایف و تعهدات
ماده ۶ ) موسسه اعتباری طبق ضوابط بانک مرکزی حداکثر به میزان (( مانده ارز تحویل شده به خود )) توسط متقاضی فروش تحت نماد مندرج در سامانه ، مجاز به سفارش گذاری برای فروش است .
ماده ۷ ) سقف سفارش گذاری برای خرید ارز تا سقف (( مانده مجوز خرید صادرشده توسط بانک مرکزی به علاوه کارمزدهای ارزی نقل و انتقال و تبدیلات ارزی )) مشروط به تامین ریال ارزش معامله و کارمزدهای متعلقه در کیف پول ریالی موسسه اعتباری است .
ماده ۸ ) متقاضی خرید مکلف است پس از دریافت وجه حواله ارزی توسط ذی نفع ظرف دو روز کاری ( از تاریخ دریافت ) تاریخ دریافت را به موسسه اعتباری متقاضی خرید اعلام و یا در سامانه مربوط ثبت و تایید نماید .
ماده ۹ ) موسسه اعتباری با اخذ مجوز فروش ارز در سامانه موجود بودن ارز را ضمانت نموده و در صورت تطابق سفارش فروش ، متعهد به کارسازی ارز موضوع معامله است. تمامی مسئولیت های ناشی از مغایرت ، عدم موجودی ارز به میزان اعلامی و عدم کارسازی ارز برعهده موسسه اعتباری است .
ماده ۱۰ ) موسسه اعتباری متقاضی خرید مکلف است امکان انتقال ارز به حساب ذینفع نهایی را تا پیش از سفارش گذاری ، بررسی و حصول اطمینان نماید. سفارش گذاری در سامانه به منزله تایید و احراز شرایط کارسازی حواله ارزی موضوع معامله تلقی شده و موسسه اعتباری متقاضی خرید متعهد به کارسازی وجه به ذینفع نهایی است.
ماده ۱۱ ) موسسه اعتباری متقاضی خرید موظف است پس از واریز وجه حواله ارزی به حساب ذی نفع ، تاریخ واریز وجه را ظرف دو ( ۲ ) روز کاری ( از تاریخ واریز ) در سامانه های مربوط ثبت و تایید نماید .
فصل دوم ) فرآیند معامله
ماده ۱۲ ) معاملات با رعایت ضوابط این دستورالعمل ، از طریق سامانه انجام و سفارش گذاری در هر نماد معاملاتی صرفا در دامنه مجاز نوسان قیمت ارز انجام می شود .
ماده ۱۳ ) موسسه اعتباری مجاز است تا سقف مانده مجوز فروش در سامانه اقدام به سفارش گذاری برای فروش نماید . پس از سفارش گذاری ، معادل ارز سفارش از مجوز تا پایان جلسه معاملاتی مسدود می شود .
ماده ۱۴ ) موسسه اعتباری موظف است پیش از سفارش گذاری برای خرید در سامانه ، معادل ریالی ارزش معامله براساس قیمت سفارش هر نماد معاملاتی و کارمزدهای متعلقه را در کیف پول ریالی خود تامین نماید . پس از سفارش گذاری ، وجه مذکور درکیف پول ریالی موسسه اعتباری تا پایان جلسه معاملاتی مسدود می شود .
ماده ۱۵ ) لغو سفارش صرفا تا پیش از پایان مهلت سفارش گذاری امکان پذیر است.
ماده ۱۶ ) الگو و نحوه تطابق سفارش ها براساس شیوه نامه ای که به تصویب کمیسیون ارز می رسد ، انجام می شود .
فصل سوم ) پایاپای و تسویه
ماده ۱۷ ) مرکز مبادله ، اطلاعات معامله را پس از تطابق سفارش ها در اختیار موسسه اعتباری قرار می دهد.
ماده ۱۸ ) در صورت تطابق سفارش و تحقق معامله ، وجه ریالی مسدود شده در کیف پول ریالی موسسه اعتباری پس از کسر کارمزدهای ریالی تعیین شده به حساب متقاضی فروش منتقل می شود .
ماده ۱۹ ) اتاق پایاپای نسبت به محاسبه و پایاپای سازی تعهدات ارزی متقابل موسسات اعتباری نسبت به یکدیگر اقدام می نماید و مراتب را جهت تسویه و کارسازی به موسسات اعتباری اعلام می کند. در این صورت کیف ارزی معاملات موسسه اعتباری در اتاق پایاپای به میزان وجه معامله ، بدهکار یا بستانکار می شود .
ماده ۲۰ ) در صورت بدهکاری موسسه اعتباری براساس عملیات اتاق پایاپای ، موسسه اعتباری موظف است حداکثر ظرف مدت پانزده ۱۵ روز تقویمی پس از روز پایاپی ، مبلغ ارز را براساس توافق طرفین به حساب اعلامی موسسه اعتباری متقاضی خرید واریز نموده و تاریخ واریز را ظرف دو ۲ روزکاری ( از تاریخ واریز ) ، در سامانه مربوط ثبت و تایید نماید . موسسه اعتباری متقاضی خرید نیز موظف است ظرف دو ۲ روزکاری ( از تاریخ واریز اعلامی ) دریافت ارز را تایید / رد نماید.
تبصره ) مسئولیت کلیه تبعات ناشی از عدم اعتبار حساب مقصد معرفی شده برعهده موسسه اعتباری متقاضی خرید است .
ماده ۲۱ ) موسسه اعتباری متقاضی خرید موظف است حداکثر ظرف مدت پانزده ۱۵ روز تقویمی از زمان تحقق معامله نسبت به واریز مبلغ حواله به حساب معرفی شده توسط متقاضی خرید اقدام نماید و تاریخ واریز وجه به حساب ذی نفع را ظرف دو ۲ روز کاری از تاریخ واریز در سامانه های مربوط ثبت و تایید نماید . در صورتی که مبلغ تامین ارز ناشی از نتیجه پایاپای به عهده سایر موسسات اعتباری باشد . مدت واریز وجه حداکثر سی (۳۰ ) روز تقویمی از زمان تحقق معامله خواهد بود .
تبصره ) موسسات اعتباری مکلفند ضمن تایید و امضای توافق نامه با مرکز مبادله ، هر گونه اختیار و اجازه لازم را در خصوص موضوع این ماده به مرکز مبادله اعطاء نمایند.
ماده ۲۲ ) سازوکار پایاپای براساس شیوه نامه ای که به تصویب کمیسیون ارز می رسد ، انجام می شود .
بخش سوم ) معاملات مستقیم
فصل اول ) فرآیند انجام معامله
ماده ۲۳ ) متقاضی فروش / موسسه اعتباری متقاضی فروش نسبت به ثبت مجوز فروش ارز در سامانه اقدام می نماید.
ماده ۲۴ ) متقاضی خرید / موسسه اعتباری متقاضی خرید ف اقدام به ثبت مجوز خرید ارز در سامانه می نماید.
ماده ۲۵ ) متقاضی خرید / موسسه اعتباری متقاضی خرید ، موظف است پیش از سفارش گذاری برای خرید در سامانه ، ارزش معامله مشتمل بر ارزش سفارش ارز در هر نماد معاملاتی و کارمزد ریالی مربوطه را در کیف پول ریالی خود نزد مرکز مبادله تامین نماید . پس از سفارش گذاری ، وجه مذکور در کیف پول ریالی تا زمان تایید دریافت ارز توسط متقاضی خرید مسدود می شود .
ماده ۲۶ ) متقاضی خرید / موسسه اعتباری متقاضی خرید ، نسبت به سفارش گذاری ، در سامانه اقدام می نماید. در زمان سفارش گذاری باید شماره مجوز متقاضی فروش را ثبت نماید.
۲۷ ) متقاضی فروش / موسسه اعتباری متقاضی فروش با مشاهده سفارش متقاضی خرید / موسسه اعتباری متقاضی خرید، با قبول شرایط درج شده توسط متقاضی خرید / موسسه اعتباری متقاضی خرید ، نسبت به تایید آن اقدام می نماید .
۲۸ ) متقاضی فروش / موسسه اعتباری متقاضی فروش با مشاهده اطلاعات سفارش ثبت شده از جمله مبلغ ارز و نرخ ارز ، نسبت به تایید سفارش اقدام می نماید. در پایان نشست معاملاتی ، معامله تحقق می یابد .
فصل دوم ) تسویه
ماده ۲۹ ) بعد از تحقق معامله ، متقاضی فروش / موسسه اعتباری متقاضی فروش باید نسبت به کارسازی وجه در بازه زمانی مورد توافق و ثبت آن در سامانه اقدام نماید.
ماده ۳۰ ) با تایید دریافت ارز توسط متقاضی خرید / موسسه اعتباری متقاضی خرید ، ریال مصالحه از حساب مرکز مبادله به حساب اعلامی توسط متقاضی فروش واریز و تعهد صادرکننده رفع خواهد شد و پس از طی فرآیندهای تعریف شده در سامانه های ارزی ، مجوز ترخیص کالا برای متقاضی خرید ( کد ساتا در سامانه سمتاک ) صادر خواهد شد .
ماده ۳۱ ) در هر مرحله از معامله قبل از تایید نهایی دریافت ارز توسط متقاضی خرید ف امکان انصراف از معامله و لغو آن با توافق طرفین معامله امکان پذیر خواهد بود.
ماده ۳۲ ) تاریخ معامله در سامانه به عنوان تاریخ تامین ارز و تاریخ تایید دریافت ارز توسط متقاضی خرید به عنوان تاریخ صدور حواله تلقی می شود .
ماده ۳۳ ) مسئولیت و ریسک های مترتب بر انجام معاملات مستقیم کاملا متوجه متقاضی خرید و متقاضی فروش است .
بخش چهارم ) کارمزدها
ماده ۳۴ ) حداکثر میزان کارمزدهای تقل و انتقالات و تبدیلات ارزی و کارمزدهای ریالی ارائه خدمات عاملیت و کارگزاری موسسات اعتباری در معاملات مستقیم و غیر مستقیم توسط بانک مرکزی اعلام می شود .
ماده ۳۵ ) در معاملات غیر مستقیم کارمزدهای ناشی از نقل و انتقال و تبدیلات ارزی به عهده متقاضی خرید است که به صورت ارزی محاسبه ، به سفارش اضافه و به صورت ارزی تسویه می شود .
ماده ۳۶ ) کارمزد مرکز مبادله بابت هر معامله اعم از مستقیم و غیر مستقیم توسط هیات عامل بانک مرکزی تعیین و ابلاغ می شود .
تبصره ) معاملات بانک مرکزی مشمول کارمزدهای موضوع این ماده نیست .
بخش پنجم ) مقام ناظر بازار
ماده ۲۷ ) مقام ناظر بر عملیات مرکز مبادله (( اداره پایش بازار ارز )) بانک مرکزی است . تفکیک وظایف کمیته مدیریت بازار ارز ، ناظر و مجری ( مرکز مبادله ) ، مشتمل بر تعیین دامنه نوسان روزانه قیمت ، انتشار نرخ ارز ، نحوه محاسبه قیمت پایانی ، بازه زمانی و تعداد جلسه معاملاتی ، ایجاد / لغو محدودیت خرید و فروش موسسات اعتباری و بازرگانان در سامانه ، جلوگیری از تطبیق سفارش ها حسب شرایط بازار و ضرورت ، تعیین سقف مجاز خرید و فروش در سامانه ، دستور توقف انجام معامله در یک یا چند معاملاتی و یا تمامی معاملات و سایر موارد ، به موجب شیوه نامه ای است که به تصویب کمیسیون ارز بانک مرکزی می رسد .
ماده ۳۸ ) مرکز مبادله می تواند در صورت وقوع بروز اختلالات فنی و سامانه ای باهماهنگی با مقام ناظر ، انجام معامله در یک یا چند نماد معاملاتی و یا تمامی معاملات را به مدت محدود و نامحدود ، متوقف نماید .
ماده ۳۹ ) هر گونه تغییر در جلسه معاملاتی ، توسط مرکز مبادله اطلاع رسانی می شود .
ماده ۴۰ ) مرکز مبادله می تواند در صورت وقوع اشتباه یا خطای معاملاتی ناشی از اشکال فنی سامانه ، سفارش های ثبت شده در سامانه را حذف یا از تطابق آن ها با یکدیگر جلوگیری نماید.
ماده ۴۱ ) بانک مرکزی با تعیین ضوابط ناظر بر بدهی موسسات اعتباری در پایاپای ، می تواند سفارش گذاری توسط موسسه اعتباری در سامانه در محدود و یا مسدود نماید .
بخش ششم ) سایر موارد
ماده ۴۲ ) متقاضی خرید و متقاضی فروش / موسسه اعتباری مکلف است قبل از انجام معامله ، تمام تعهدنامه ها و قراردادهای مربوط به معاملات را تایید و امضا نماید.
ماده ۴۳ ) مرکز مبادله و اشخاص مشمول این دستورالعمل ( موسسه اعتباری ، متقاضی خرید و متقاضی فروش ) متعهد و ملتزم به رعایت کلیه قوانین و مقررات جاری کشور و ضوابط ابلاغی بانک مرکزی هستند .
دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران مشتمل بر ۴۳ ماده و ۳ تبصره وفق رای شماره ۲۹/۱۶ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۰ کمیسیون ارز بانک مرکزی به تصویب رسید و وفق رای شماره ۶۳/۶۰ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۹ مواد ۸ و ۱۱ و ۲۰ و ۲۱و اصلاح شد.
